Trường hạ Tổ đình Tế Xuyên trang nghiêm như pháp Tự tứ

Sáng ngày 14/8/Bính Ngọ, tại Hạ trường chùa Tế Xuyên, chư Tôn thiền đức Tăng, Ni tác pháp làm lễ Tự tứ.

An cư, nghĩa đen là ở yên, Phạn ngữ là Varsa. Tăng chúng mỗi năm có một mùa ấn định một khu vực (kiết giới), hạn chế ra ngoài (cấm túc), dồn sức tham thiền học đạo. An cư rồi, giải hạ bằng sự Tự tứ.

Tự tứ (Pavāraṇā), hay tùy ý, có nghĩa là tự mình đưa mình ra để tùy ý Tăng chúng chỉ điểm những lỗi mình đã phạm mà sám hối. Sự chỉ điểm được căn cứ trên ba trường hợp: do được thấy, được nghe và được nghi. Lễ Tự tứ được cử hành một lần trong năm sau mùa an cư.

Tự tứ là một hình thức bố-tát (Uposatha) không đọc giới bổn, nhưng khác bố-tát ở chỗ không mang tính chất tự nguyện và tự giác sám hối như bố-tát. Trong khi bố-tát thuyết giới, Tỳ-kheo nào nhớ lại điều mình vi phạm thì bày tỏ sám hối. Tự tứ thì mỗi người, từ vị Thượng tọa lớn nhất cho đến vị Tỳ-kheo nhỏ nhất, đều phải tự mình yêu cầu Tăng chỉ điểm. Vì vậy, phạm vi thuyết tội của Tự tứ rộng rãi hơn thuyết giới rất nhiều. Do sự kiện này mà yết-ma thuyết giới và yết-ma Tự tứ có sự khác nhau.

Người xuất gia, sau khi thọ giới Tỳ-kheo, mỗi năm đến mùa an cư đều phải an cư. Sau mỗi mùa an cư, làm lễ Tự tứ rồi được kể là có thêm một tuổi của người xuất gia. Tuổi ấy, vì tính sau khi kiết hạ nên gọi là hạ lạp; vì tính từ khi thọ giới Tỳ-kheo nên gọi là giới lạp; và vì là tuổi theo Phật pháp, tính theo một mùa an cư chứ không phải tính theo một năm, nên còn gọi là pháp lạp.

“Lạp” là tiếng gọi lễ cúng tất niên, mang nghĩa cuối năm (nhà Hán gọi cuối năm là lạp). Lạp lại có nghĩa là giao tiếp, giao tiếp giữa năm cũ và năm mới; như vậy, lạp còn là tiếng dùng để gọi lễ giao thừa. Mà lễ tất niên hay lễ giao thừa của người xuất gia chính là lễ Tự tứ. Chính tuổi giới lạp hay hạ lạp này ấn định vị thứ trong giới xuất gia, chứ không phải tuổi đời, nên vị thứ ấy được gọi là lạp thứ.

Mục đích của việc Tự tứ cũng giống như việc thuyết giới, đó là biểu hiện sự thanh tịnh và hòa hợp của Tăng. Nhưng Tự tứ còn có ý nghĩa quan trọng ở chỗ mở ra một giai đoạn mới trong đời sống đạo hạnh của một vị Tỳ-kheo sau khi chấm dứt thời hạn ba tháng sống chung giữa Tăng. Đó là sự tinh tấn du hóa, mang ý nghĩa: “Hoằng pháp vi gia vụ, lợi sinh vi sự nghiệp”.

Trong các bộ A-hàm đều kể lại việc Đức Phật sửa chữa, vá pháp y khi mùa an cư sắp kết thúc để chuẩn bị lên đường du hóa; đồng thời cũng ghi lại việc Ngài lên đường du hóa ngay sau khi Tự tứ, thọ tuế (nhận tuổi mới).

Trong ý nghĩa sâu xa, an cư là sinh mạng tồn tại của chính pháp, được duy trì bằng đời sống thanh tịnh và hòa hợp của cộng đồng Tăng lữ. Chừng nào chúng Tỳ-kheo còn nhiệt thành thực hiện phận sự, trách nhiệm an cư ba tháng thì bấy giờ chính pháp vẫn còn là nguồn sức sống phong phú để nhân loại quy ngưỡng và xây dựng một thế giới an lành.

Đàm Hiền – Viên Hiếu