Làng Sủi - Mạch ngầm Văn Hiến và bản giao hưởng linh thiêng giữa lòng Phố Thị

PGĐS – Trong dòng chảy hối hả của một Hà Nội đang vươn mình mạnh mẽ, có những vùng đất vẫn lặng lẽ gìn giữ linh hồn của dân tộc như một lớp trầm tích quý báu. Làng Sủi, nay là thôn Phú Thụy, xã Phú Thị, huyện Gia Lâm, chính là một không gian như thế – nơi mà mỗi viên gạch, mái đình đều thấm đẫm hơi thở của lịch sử và tinh thần hiếu học bền bỉ qua ngàn năm.

Lễ hội làng Sủi không chỉ đơn thuần là một sự kiện văn hóa thường niên, mà còn là một hành trình tâm linh diệu kỳ, nơi quá khứ và hiện tại giao thoa để tôn vinh những giá trị cốt lõi của đạo lý “trung – hiếu – nghĩa – học”.

Ngược dòng thời gian, làng Sủi xưa vốn nức tiếng là vùng đất “địa linh nhân kiệt”. Chỉ tính riêng thế kỷ XVIII, nơi đây đã sản sinh ra mười vị đại khoa, tên tuổi được khắc đá vàng tại Văn Miếu Quốc Tử Giám, minh chứng cho lời ca tụng “Thượng thư một ngõ, bốn vì hiển vinh”. Từ hào khí của nhà thơ cao khiết Cao Bá Quát đến tài năng của Hữu Thị lang Bộ Hộ Nguyễn Huy Lượng, tinh thần khoa bảng đã trở thành cốt cách, thành hơi thở của người dân nơi đây.

Không gian thiêng liêng của cụm di tích đình – đền – chùa Sủi, được xếp hạng di tích quốc gia từ năm 1989, chính là biểu tượng sống động nhất cho truyền thống ấy. Đình Sủi thờ vị tướng quân Đào Liên Hoa có công dẹp loạn sứ quân, đền thờ Nguyên Phi Ỷ Lan – bậc mẫu nghi thiên hạ với trí tuệ kiệt xuất, và chùa Sủi (Sùng Phúc tự) gắn liền với huyền tích cầu tự của nhà Lý. Tất cả tạo nên một chỉnh thể văn hóa uy nghiêm, nơi lịch sử không nằm trên trang giấy mà hiện hữu trong từng hơi thở của cộng đồng.

Mỗi độ xuân đi hạ đến, từ ngày mùng 1 đến mùng 3 tháng 3 âm lịch, làng Sủi lại rộn ràng bước vào mùa lễ hội. Những ngày này, không gian cổ kính như được đánh thức bởi những sắc màu rực rỡ và thanh âm của lòng biết ơn. Ngày mở đầu (1/3 âm lịch) là sự kết nối hài hòa giữa đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và tinh thần gắn kết cộng đồng thông qua các hoạt động thể thao, lễ tế tại khu văn bia Cao Bá Quát.

Đặc biệt, sự xuất hiện của hoạt động trải nghiệm in ấn Mộc Bản Kinh cổ và hình ảnh ông đồ cho chữ tại chùa Sủi đã khơi gợi lại vẻ đẹp của tri thức, khiến du khách như được chạm tay vào di sản. Sang ngày thứ hai, không khí càng thêm đậm đà bản sắc với nghi thức đọc “Tuyên văn Mục Lục” – một hình thức diễn xướng độc đáo ngợi ca vẻ đẹp quê hương, hòa cùng tiếng cười rộn rã từ những trò chơi dân gian và chương trình văn nghệ quần chúng ấm tình làng nghĩa xóm.

Điểm hội tụ cao nhất của lòng thành kính chính là ngày chính hội (3/3 âm lịch). Khi ánh nắng ban mai rải nhẹ trên những mái ngói rêu phong, đoàn rước kiệu long trọng bắt đầu khởi hành. Trong tiếng trống, tiếng chiêng rền vang, kiệu Quán Thế Âm Bồ Tát và Nguyên Phi Ỷ Lan du hành quanh làng như một sự lan tỏa phúc lành, che chở cho dân chúng.

Hình ảnh những nam thanh niên khỏe mạnh và thiếu niên trong vai chánh sứ, phó sứ với trang phục rực rỡ không chỉ là một nghi lễ mà còn là biểu tượng của sự nối tiếp thế hệ, nơi những người trẻ tiếp nhận ngọn đuốc truyền thống từ cha ông. Đặc biệt nhất, làm nên bản sắc riêng biệt không thể trộn lẫn của làng Sủi chính là lễ “Bông Sòng” diễn ra vào buổi chiều.

Nghi lễ tái hiện hành trình giải oan của thái giám Nguyễn Bông qua hình ảnh các thanh niên đi cà kheo, vừa đi vừa hô vang “Sòng Bông Sòng” trong nhịp trống nhỏ. Đó là khúc ca của lòng ngay thẳng, sự công bằng và tính nhân văn cao cả, một nét vẽ độc đáo trong bức tranh văn hóa Việt Nam.

Lễ hội khép lại bằng màn “Hoa Đăng Quảng Chiếu” lung linh trên mặt nước. Mỗi ngọn đèn hoa đăng mang theo một ước nguyện, một hy vọng về tương lai tươi sáng và sự bình an. Giữa quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, lễ hội làng Sủi vẫn đứng vững như một cột mốc văn hóa, nhắc nhở mỗi người về cội nguồn và giá trị của sự học.

Đây không chỉ là dịp để vui chơi, mà là một không gian giáo dục di sản sống động, nơi tinh thần hiếu học được nuôi dưỡng và trao truyền. Làng Sủi hôm nay, với sự giao hòa giữa vẻ thanh tịnh xưa cũ và nhịp sống hiện đại, vẫn đang lặng lẽ gìn giữ ngọn lửa văn hiến, để từ một làng quê ven đô, ánh sáng của truyền thống vẫn bền bỉ tỏa sáng, khẳng định cốt cách và bản lĩnh của một vùng đất linh thiêng qua bao thế hệ.

Lễ hội làng Sủi, vì thế, không chỉ đơn thuần là một cuộc vui xuân hay những nghi thức tín ngưỡng thuần túy, mà chính là “sợi dây tâm linh” bền chặt nối liền quá khứ nghìn năm với khát vọng của tương lai. Giữa nhịp sống đô thị hối hả, hình ảnh đoàn rước kiệu uy nghiêm hay tiếng hô “Sòng Bông Sòng” vang vọng vẫn luôn là điểm tựa tinh thần vững chãi, nhắc nhở mỗi người con quê hương về đạo lý uống nước nhớ nguồn và khí chất của vùng đất học.

Đúc kết lại, lễ hội ấy chính là lời khẳng định đanh thép về sức sống mãnh liệt của di sản: khi tri thức được tôn vinh và cội nguồn được gìn giữ, ngọn lửa văn hiến của làng Sủi sẽ mãi là ánh sáng soi đường, để mạch ngầm văn hóa chảy mãi không thôi qua bao thế hệ, làm giàu thêm cốt cách của người Hà Nội hôm nay và mai sau.